Spotkania kultur

„Spotkania Kultur”
    Program „Spotkania Kultur”, mający swe źródło w wielokulturowej historii Lublina, był nawiązaniem do symbolicznego znaczenia Bramy Grodzkiej, jako miejsca spotkania różnych kultur, tradycji i religii. Program ten, mimo że tworzony w lokalnej skali, w Lublinie przyczynił się do rozbudowywania kontaktów zagranicznych i zwiększania kulturowej atrakcyjności naszego miasta.
    Narodziny programu „Spotkania Kultur” sięgają początku lat dziewięćdziesiątych. W tym czasie Teatr NN nawiązał bliskie kontakty ze środowiskami Lwowa i Kijowa. Efektem tego były liczne spotkania, wystawy i dyskusje.
    W roku 1992 Teatr NN zorganizował wielką międzynarodową sesję „Bruno Schulz 1892–1942” (Lwów–Drohobycz) poświęconą Schulzowi w rocznicę jego śmierci. Wzięło w niej udział kilkudziesięciu uczestników, wśród których byli wybitni badacze twórczości Schulza z Polski i z całego świata. Część materiałów z sesji została opublikowana w języku ukraińskim w książce Powiernienia. Bruno Schulz (1892–1942). Była to pierwsza publikacja popularyzująca twórczość Brunona Schulza w języku ukraińskim.
    Oto fragment opisu projektu „Pamięć – Miejsce – Obecność” z roku 1994, który wciąż jest rodzajem drogowskazu dla działalności ośrodka, i jednocześnie uzasadnieniem programu „Spotkania Kultur”.
(...) Lublin może stać się ważnym miejscem dla artystów i ludzi kultury z Europy Środkowo-Wschodniej. Próbujmy wspólnie szukać odpowiedzi na pytania: Jacy jesteśmy, my artyści żyjący w Europie u progu XXI wieku po tragicznych doświadczeniach, które nas dotknęły? Jaka jest nasza twórczość? Czy coś nas łączy? Czy w zamęcie XX wieku udało nam się ocalić jakieś trwałe wartości? Dlaczego właśnie Lublin?
W historię tego miasta wpisane są dwa różne doświadczenia, tak bardzo charakterystyczne dla losów współczesnej Europy:
1.Doświadczenie trudnego i bolesnego dochodzenia do wzajemnej akceptacji i tolerancji współżyjących ze sobą narodów, religii i kultur. Związane jest to z położeniem miasta na pograniczu Wschodu i Zachodu, w miejscu, gdzie spotkały się dwie kultury, dwie tradycje.
2.Doświadczenia Majdanka – obozu zagłady – symbolu dwudziestowiecznego totalitaryzmu. To właśnie Majdanek spowodował, że Lublin stał się w czasie II wojny światowej miejscem tragicznego splotu losów całej Europy.
Lecz do historii tego miejsca należy również normalna i codzienna egzystencja obok siebie wielu wyznań i narodowości. Nawiązując do tych doświadczeń, spróbujmy zbudować miejsce spotkania myśli, idei i sztuki, w którym przeszłość będzie źródłem refleksji i nauki, a nie źródłem nienawiści i uprzedzeń. Niech poprzez sztukę i spotkanie w kulturalny krwiobieg tego miejsca wróci pamięć tych, którzy tu zginęli i tych, którzy tu kiedyś żyli. Chcemy, aby ta idea zaczęła żyć poprzez „Spotkania Kultur”.
    W ramach programu „Spotkania Kultur” zapraszaliśmy do Lublina artystów z całej Europy Środkowej. Byli więc w Bramie Grodzkiej: Ukraińcy, Białorusini, Czesi, Słowacy, Węgrzy, Niemcy oraz Tatarzy krymscy, Rosja i Izrael. Dzięki temu programowi zawitały do Lublina teatry, poeci, pisarze, muzycy, można było zobaczyć wiele przeglądów filmowych i wystaw. Przez ośrodek trafiło w ogólnopolski i europejski obieg kulturalny dziesiątki twórców ze Wschodu. Ważną częścią tego programu były festiwale „Spotkania Kultur”.
    W ramach „Spotkań Kultur” odbywały się również „Spotkania z Prawosławiem”, w czasie których można było zobaczyć na żywo cały proces powstawania ikon i wysłuchać wielu wykładów o prawosławiu.
    Bardziej popularną formą prezentowania idei „Spotkań Kultur” było zapraszanie do Lublina zespołów grających muzykę folkową z całej Europy Środkowej, w tym zespołów klezmerskich. Tradycją stało się, że w czasie tych koncertów organizowanych podczas plenerowej imprezy „Noc Świętojańska” odbywały się duże widowiska teatralne, w których główną rolę grał Jasza Mazur – słynny bohater książki Singera Sztukmistrz z Lublina.
    Ważnym elementem „Spotkań Kultur” jest działalność wydawnicza, w ramach której powstały broszury, książki, tomiki poetyckie, albumy, pisma. Obok wspomnianej książki Powiernienia, poświęconej twórczości Schulza, ośrodek wydał też:
1.zbiór poezji Nadziei Artymowicz Łagodny czas (w języku białoruskim i polskim), jednej z najważniejszych współczesnych poetek białoruskich;
2.album Księga ascezy i radości życia artysty malarza Simchy Nornberga z Izraela;
3.książkę Żydzi lubelscy (materiały z sesji z 1997 roku o tym samym tytule);
4.poemat Misterium męki Izraela Nelly Sachs, laureatki nagrody Nobla w 1966 roku, wydany w 2002 roku (w 60. rocznicę zagłady getta w Lublinie);
5.dwie edycje Kalendarza Ekumenicznego (2001, 2002);
6.dwa monograficzne numery „Scriptores”, poświęcone historii Żydów w Lublinie;
7.podręcznik dla nauczycieli Dziedzictwo kulturowe Żydów na Lubelszczyźnie, wydany wspólnie z Zakładem Historii i Kultury Żydów UMCS;
8.album zdjęć Andrzeja Polakowskiego Historie z fotogramów.
    Ośrodek współpracował z muzeum w Münster przy wydaniu dwóch albumów fotograficznych, których autorem był Tomasz Samek. Jeden z nich, wydany w roku 1996, był zbiorem portretów mieszkańców Lublina i Münster, drugi – „Majdanek” (w języku niemieckim, polskim, angielskim), wydany w 2001 roku, został poświęcony obozowi na Majdanku. Publikacjom tym towarzyszyły wystawy fotograficzne zaprezentowane w ośrodku  a następnie w wielu miejscach w Europie.
    Mówiąc o współpracy polsko-niemieckiej, w ramach „Spotkań Kultur” odbyły się m.in.: w roku 1994 spotkania z pisarzami niemieckimi, w tym z przewodniczącym Związku Pisarzy Niemieckich Erichem Loestem, a w 1997 roku „Polsko-Niemiecki Festiwal Poezji” przygotowany wspólnie z lubelskim pismem „Akcent”.
    Od połowy roku 2004 w ośrodku przebywają okresowo wolontariusze z Niemiec, którzy czynnie uczestniczą w projektach, a jednocześnie stają się ambasadorami naszej instytucji w innych krajach. W roku 2009 staż w ośrodku rozpoczęła wolontariuszka z Ukrainy, koordynując program zbierania relacji o Ukraińcach ratujących Polaków. W związku z tym powstał pomysł nagradzania tych osób symbolicznym odznaczeniem na wzór tego, które otrzymują osoby ratujące Żydów w czasie Holocaustu.
    W 2002 roku ośrodek zainicjował regionalny program „Zapomniana Przeszłość – Wielokulturowe Tradycje Lubelszczyzny”. Jednym z jego celów było stworzenie edukacyjnego portalu internetowego zawierającego informacje dotyczące wieloreligijnej i wieloetnicznej historii regionu.
    W roku 2006 i 2007 ośrodek zorganizował szkolenie dla nauczycieli i animatorów z Lublina i regionu, pokazując, w jaki sposób można wykorzystać dziedzictwo kulturowe w ich pracy.
    W roku 2006 był realizowany projekt „Historie z fotogramów” związany z historią Cyganów na Lubelszczyźnie.
    Częścią „Spotkań Kultur” jest realizowany w ośrodku program „Brama Pamięci”, poświęcony przywracaniu pamięci o nieistniejącym już polsko-żydowskim Lublinie.